Mantelzorg

Onder mantelzorg verstaan we de zorg die mensen bieden aan een naaste; deze zorg wordt vrijwillig (al kunnen de omstandigheden zodanig zijn dat de mate van vrijwilligheid beperkt is) en niet vanuit een bepaald georganiseerd verband geboden door mensen die al voor het ontstaan van de zorgvraag een bepaalde sociale relatie met elkaar hadden.

Mantelzorg neemt in de Nederlandse gezondheidszorg een belangrijke plaats in. Ongeveer 75% van de zorg die aan mensen thuis wordt geboden komt voor rekening van mantelzorgers. Zonder mantelzorgers functioneert het zorgsysteem in ons land niet. Mantelzorg staat voor een aantal waarden dat het kabinet wil versterken in deze samenleving: medemenselijkheid, solidariteit met minder-gezonde familieleden en buren, mensen die verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en voor hun omgeving. In de Wmo wordt van gemeenten dan ook specifiek gevraagd aandacht te besteden aan mantelzorg en de ondersteuning van mantelzorgers. Beoogd wordt om de positie van mantelzorgers binnen de Wmo te versterken.

Eén van de negen beleidsterreinen van de Wmo is het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers. Op deze beleidsterreinen worden gemeentelijke inspanningen verwacht, dit wordt verwoord in een beleidsplan. Door de ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers in de Wmo op te nemen wordt de positie van mantelzorgers versterkt. Om gemeenten hierbij te helpen zijn in 2009 de zogenaamde basisfuncties voor de ondersteuning van mantelzorgers ontwikkeld en aan de gemeenten aangeboden. Uit een uitgevoerde nul-meting blijkt dat gemeenten op de goede weg zijn met de implementatie van deze functies maar dat er nog wel het een en ander moet gebeuren.

In de indicatiestelling kan rekening gehouden worden met de mogelijkheden die een partner, of andere huisgenoot heeft in de verzorging van het huishouden. Op dit moment werkt het CIZ met het protocol gebruikelijke zorg (pdf). Gebruikelijke zorg en mantelzorg zijn elkaar uitsluitende begrippen. Gebruikelijke zorg is per definitie zorg waarop geen aanspraak bestaat vanuit de AWBZ. Het is de normale, dagelijkse zorg die partners of ouders en inwonende kinderen geacht worden elkaar onderling te bieden omdat ze als leefeenheid een gezamenlijk huishouden voeren en op die grond een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben voor het functioneren van dat huishouden. Gebruikelijke zorg is ook alleen aan de orde als er een leefeenheid is die een gezamenlijk huishouden voert. Uitwonende kinderen vallen hier dus buiten.

Mantelzorg is zorg die indiceerbare professionele zorg vervangt. Bij mantelzorg wordt de normale (gebruikelijke) zorg in zwaarte, duur en/of intensiteit aanmerkelijk overschreden. Mantelzorg vindt plaats op basis van vrijwilligheid. Als de mantelzorger geen mantelzorg meer wil of kan bieden, ontstaat wel aanspraak op de AWBZ.